Usajili kwa VAT ni wa lazima kwa mtu yeyote ambaye amefikia kiwango cha usajili cha milioni 200 katika kipindi cha miezi kumi na miwili (12) au zaidi, au mauzo yake yamefikia au kuzidi nusu ya kiwango cha usajili (milioni 100) ndani ya miezi sita mfululizo hadi mwisho wa mwezi uliopita. Hali hii inahusu aina zote za usajili isipokuwa kwa watoa huduma za kitaaluma, taasisi au idara za Serikali zinazofanya shughuli za kiuchumi na wafanyabiashara wanaokusudia kuanza biashara na wanathibitisha kwa ushahidi wa kutosha kama vile mikataba, zabuni, ramani za ujenzi, mipango ya biashara na ufadhili wa benki.

Mtu anayepaswa kusajiliwa atatakiwa kuwasilisha maombi kwa Kamishna Mkuu ndani ya siku thelathini (30), lakini mfanyabiashara anayekusudia kuanza biashara anaweza kuwasilisha maombi wakati wowote. Iwapo Kamishna Mkuu ataridhika kuwa mtu anatakiwa kusajiliwa kwa VAT na kuna sababu nzuri ikiwemo kulinda mapato ya Serikali lakini hajaomba usajili, basi atamsajili na kumjulisha mtu huyo si zaidi ya siku 14 baada ya tarehe ya usajili hata kama mauzo yake hayajafikia kiwango kinachohitajika.

Mchakato wa Usajili

Maombi ya usajili wa VAT yanafanywa kupitia Taxpayer Portal (Huduma za Mtandaoni za TRA) kwenye tovuti ya TRA baada ya mwombaji kuingia kwenye mfumo.

Cheti cha Usajili wa VAT

Baada ya kusajiliwa, mlipakodi atapewa Cheti cha Usajili chenye jina na makao makuu ya biashara ya mlipakodi, tarehe ya kuanza kwa usajili, Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN) na namba ya usajili ya VAT.

Mtu yeyote anatakiwa kuonyesha TIN na namba ya VAT katika fomu zote rasmi zinazohusiana na VAT, na kutundika cheti cha usajili mahali pa kuonekana katika makao makuu ya biashara yake.

Taarifa ya VAT ni fomu inayotumika kuwasilisha malipo ya kodi kwenda Mamlaka ya Mapato. Kwa sasa wafanyabiashara waliosajiliwa katika VAT wanatakiwa kuwasilisha taarifa zao za mapato katika ofisi za Mamlaka ya Mapato kwa njia ya mtandao tu kupitia lango la mlipakodi.

Uwasilishaji wa Ritani ya VAT kwa bidhaa na huduma zitolewazo hapa nchini, itawasilishwa siku ya 20 ya mwezi unaofuata mwezi wa biashara.

Viwango vipi hutumika kwenye Kodi ya Ongezeko la Thamani?

Kodi ya Ongezeko la Thamani  hutozwa katika bidhaa na huduma stahiki kwa viwango vifuatavyo :-

Kila mtu aliyesajiliwa anatozwa kodi kwa bidhaa anazonunua (input VAT) na anatoza kodi kwa anazouza (output VAT). Tofauti kati ya output na input ndiyo analipa kwa TRA au anadai kurejeshewa. Mwisho wa siku mzigo wa kodi huuishia kwa mtumiaji wa mwisho.

Kwa bidhaa zinazoingizwa kutoka Zanzibar, VAT iliyolipwa huko inaweza kudaiwa kama input VAT.

Marejesho ya VAT

Marejesho ya Kodi ya Ongezeko la Thamani ni fedha  anazorejeshewa  mfanyabiashara. Mlipakodi atastahili kurejeshewa Kodi ya Ongezeko la Thamani iwapo katika kipindi husika cha mahesabu, taarifa zake za kodi zinaonyesha kodi kwenye manunuzi ni kubwa kuliko kodi kwenye mauzo. Marejesho huandaliwa na kulipwa kwa mlipakodi kupitia Mfumo wa Malipo kati ya Benki na Benki (TISS) au kupitia akaunti yake ya benki.

Mtu anayestahili kurejeshewa VAT ni yule ambaye VAT aliyolipa inazidi anayopaswa kulipa. Maombi ya kurejeshewa hufanywa kwa kuambatanisha:

• Cheti cha uhalisia kutoka kwa mhasibu aliyeidhinishwa na NBAA na TRA
• Hesabu za kiasi kinachodaiwa
• Nyaraka kama: Bill of Entry, Airway Bill, EFD receipts, nk.

TRA italipa ndani ya siku 90, au ndani ya siku 30 kwa wanadai wa mara kwa mara. Marejesho yatacheleweshwa tu endapo kuna hatari ya mapato kupotea.

Malipo na Uhasibu wa VAT

TRA na BOT walikubaliana kuunganisha mifumo yao ili kurahisisha malipo kwa njia ya TISS. Mfumo huu hupunguza muda wa kulipa, huongeza uwazi, hupunguza uingiliaji wa binadamu na huwezesha kufuatilia kwa haraka.

Jinsi Mfumo Unavyofanya Kazi

• Mlipa kodi anaingia Taxpayer Portal, anachagua njia ya malipo (TISS)
• Mfumo unatoa control number (12 tarakimu)
• Control number inatumika benki kuhamisha malipo hadi BOT
• Mfumo wa TRA unapata taarifa kutoka SWIFT, kuzijiridhisha, na kusasisha mifumo ya ndani.

MAREJESHO YA KODI YA ONGEZEKO LA THAMANI KWA WANADIPLOMASIA NA MASHIRIKA YA KIMATAIFA

Maombi ya kurejeshewa kodi  kwa wanadiplomasia na mashirika ya kimataifa yatatumwa  kwa Kamishna  Mkuu 

Je, Marejesho ya Kodi ya Ongezeko la Thamani Yanaweza Kufidia Kodi ambayo Haijalipwa?

Ndiyo.  Marejesho yoyote ya kodi yanaweza kufidia kodi nyingine, adhabu, na riba ambazo mlipa kodi anayodaiwa na Mamlaka ya Mapato Tanzania, lakini Kamishna Mkuu atamjulisha mlipakodi kwa maandishi.

Je, riba inalipwa kwa marejesho yaliyocheleweshwa?

Ndiyo. Marejesho yanapaswa kufanyika ndani ya siku 30 baada ya tarehe ya kuwasilisha taarifa ya kodi kwa kipindi cha mwisho cha hesabu katika nusu mwaka au kupokea taarifa za malimbikizo ya mwisho ya kodi husika kwa kipindi chochote husika cha hesabu kinachoangukia ndani ya nusu mwaka huo, chochote kilichokuja baadaye isipokuwa kama Kamishna anaamini kuwa kuna hatari ya mapato. Kwa wafanyabiashara wanaolipa mara kwa mara marejesho yatafanyika ndani ya siku 30 baada ya tarehe ya kutoa taarifa ya kodi kwa kipindi husika cha hesabu, au tarehe ya kupokea taarifa ya kodi, yoyote iliyo ya baadaye.

Iwapo marejesho hayo hayatafanyika katika kipindi hiki, riba inalipwa kwa mlipakodi katika benki ya biashara, kiwango cha mkopo kikiamuliwa na Benki Kuu.

Masharti Gani ya kuzingatia ili Marejesho ya Kodi ya Ongezeko la Thamani yaweze Kufanyika?

Marejesho ya Kodi ya Ongezeko la Thamani hayawezi kufanyika isipokuwa kama mwombaji  amewasilisha miongoni mwa mambo mengine nyaraka  na/au viambatisho vifuatavyo:

1. Hati ya uhalali inayotolewa na mkaguzi wa hesabu ambaye amesajiliwa na Bodi ya Wahasibu na wakaguzi wa hesabu nchini na ambaye amesajiliwa na Mamlaka ya Mapato Tanzania kama mshauri wa  ya kodi.

2. Orodha ya taarifa za masuala ya maombi ya marejesho ya VAT inapaswa kujazwa na kukamilishwa kwa usahihi na mwombaji.

3. Kwa suala la wafanyabiashara wanaolipa mara kwa mara, nyaraka zifuatazo ni muhimu kuwasilishwa:

• Hati ya tamko la uingizaji wa bidhaa (TANSAD)
• Hati ya taarifa ya mizigo iliyopo kwenye meli 
• Hati ya kusafirishia mizigo kwa Ndege
• Hati ya taarifa ya mizigo inayosafirishwa kwa njia ya barabara
• Hati ya ardhi
• Risiti/ankara za kielektroniki

4. Ripoti fupi ya mkaguzi wa hesabu kuonesha namna kiasi kinachodaiwa kimepatikana ikiwemo muhtasari wa manunuzi na mauzo.

Angalizo: Marejesho hayatakatwa/hayatatolewabaada ya miezi sita tangu tarehe ya Ankara ya kodi/risiti za EFD.

Unafuu wa VAT kwa Mwekezaji chini ya EPZ, SEZ na Kampuni za Madini, Mafuta na Gesi

Mwekezaji aliyepewa leseni chini ya usindikaji wa mauzo ya nje au Sheria za eneo maalum la kiuchumi ana haki ya kupata unafuu maalum wa VAT. Makampuni ya uchimbaji madini, mafuta na gesi yana haki ya kupata unafuu wa VAT mradi tu Kampuni ina makubaliano ya lazima na Serikali ambayo yanatoa unafuu wa VAT. 

Ili kufurahia Wawekezaji na makampuni yenye haki ya uchimbaji madini wanalazimika kujaza fomu: ITX263.02. E. Fomu inaweza kupatikana kutoka ofisi yoyote ya TRA iliyo karibu nawe au unaweza kuipakua kupitia tovuti ya TRA.

Kuahirishwa kwa bidhaa za mtaji Uahirishaji unamaanisha kuahirishwa kwa malipo ya ushuru wa ongezeko la thamani katika bidhaa za mtaji. Kuahirishwa kwa bidhaa za mtaji zilizoagizwa kutoka nje sio moja kwa moja kama ilivyo kwa maombi ya mwombaji; maombi yatachunguzwa na kuidhinishwa na Kamishna.

VAT iliyojumuishwa kwenye kila kitengo cha bidhaa iliyoagizwa lazima iwe na kipengele cha VAT kinachozidi 10,000,000. Kuahirishwa ni kutokana ndani ya miaka kumi. Bidhaa zinazoingizwa nchini ambazo VAT yake ni chini ya 10,000,000/- zitachukuliwa kama kawaida na zitafuata kanuni za kawaida za ukokotoaji wa kodi kwa sheria na taratibu za Forodha.

Wakati mfanyabiashara anaagiza bidhaa kuu, ushuru uliotofautiana utachukuliwa kama kodi ya pato na kodi ya pembejeo ya mwagizaji wakati wa uagizaji na itahesabiwa kwenye marejesho ya kodi sawa. Pale ambapo muda wa kuahirishwa unapita ushuru uliotofautiana hautalipwa. Uahirishaji uliotolewa lazima uwe wa kutengeneza bidhaa zinazotozwa ushuru na sio msamaha wa usambazaji

Mamlaka ya Mapato imechukua hatua kadhaa kuboresha utendaji wake kwa kutumia mfumo unaorahisisha na kuongeza ubora wa huduma zinazotolewa kwa walipakodi.

Ili kuwa na mifumo ya malipo iliyo salama na yenye ufanisi, taasisi hizi mbili, yaani Benki Kuu ya Tanzania na Mamlaka ya Mapato Tanzania zilikubaliana kuweka mfumo wa pamoja ambao umeboresha mchakato wa ukusanyaji mapato na kufanikisha kuwa na Mchakato wa Utendaji wa Moja kwa moja kati ya TISS-CBS katika Benki Kuu ya Tanzania na EPICOR, ITAX na TANCIS katika Mamlaka ya Mapato Tanzania.

Lango la mlipa Kodi ni lango linalotumika kusaidia ukusanyaji wa mapato kwa kufikia STP kati ya BOT na TRA na Benki za Biashara. Njia za malipo zinazotumika ni mapato ya Malipo ya TISS kwenda moja kwa moja Benki Kuu ya Tanzania (SWIFT Messages)Malipo ya benki ya Kodi yanaonyeshwa moja kwa moja kwenye Mifumo mahususi ya TRA, mapato yanayohamishiwa BOT yaliyofanywa baadaye.

Njia za kulipa kodi kwa  mtandao ni pamoja na Malipo ya mapato kupitia Mfumo wa Malipo baina ya Benki (TISS) kwenda moja kwa moja Benki Kuu ya Tanzania (Ujumbe wa SWIFT),Malipo ya kodi kupitia benki yanayoonekana moja kwa moja kwenye mifumo maalum ya Mamlaka ya Mapato Tanzania, mapato yanayohamishiwa Benki Kuu ya Tanzania kufanyika baadaye na Malipo kwa njia ya simu za mkononi.

Mfumo huu unafanyaje Kazi?

Mfumo huu wa malipo mtandaoni utawawezesha walipakodi kujisajili kwa kusudio la kulipa kodi kupitia mfumo ulioandaliwa na Mamlaka ya Mapato Tanzania.

Mlipakodi atachagua njia ya malipo ya TISS; baada ya kuwasilisha RG itaandaa hati ya malipo na kutoa namba maalumu ya uhakiki; Namba ya uhakiki, ambayo ina tarakimu kumi na mbili itatumika kufanya ulinganishaji wa hesabu kati ya Mamlaka ya Mapato na Benki za Biashara. Mlipakodi hatimaye atawasilisha hati ya malipo katika Benki ya Biashara; na kuagiza Benki ihamishe fedha kwenda kwenye akaunti ya Kamishna katika Benki Kuu ya Tanzania; Benki ya Biashara itapokea stakabadhi na kuagiza hamisho kwa kuanzisha muamala katika SWIFT Terminal kwa kuonesha namba ya uhakiki wa hati. Njia ya uingizaji mapato itapokea taarifa za muamala kwa njia ujumbe wa SWIFT kutoka TISS na kuthibitisha na kubadili miamala hiyo; mwisho, Njia ya uingizaji mapato itaingiza taarifa mpya katika mfumo husika wa mapato kupitia huduma zake za wavuti.

Njia ya uingizaji mapato inaokoa muda wa walipakodi muda katika mchakato wa malipo; itaboresha hesabu na uchanganuzi wa makusanyo ya mapato ya serikali; 

Uwasilishaji wa taarifa ya kodi kwa njia ya mtandao una maana gani?

Huu ni mfumo wa uwasilishaji wa taarifa za Kodi ya Ongezeko la Thamani kwenda Mamlaka ya Mapato Tanzania  kupitia tovuti yake www.tra.go.tz

Taratibu zipi zinapaswa kufuatwa?

Uwasilishaji wa taarifa za Kodi ya Ongezeko la Thamani kwa njia ya mtandao  unapasa kufuata hatua zifuatazo:

Wasilisha Rejesho la VAT

• Ingia kwenye  www.tra.go.tz
• Ingia lango la mlipa kodi (taxpayer portal)
• Ingiza number ya mlipakodi   (TIN) na nywila
• Chagua kampuni unayotaka kurejesha faili
• Nenda huduma ya kurejesha faili
• Bonyeza mwezi husika wa kurejesha file
• Fuata stepu mfumo utakao kupa
•  

Faida za kuwasilisha taarifa kwa njia ya mtandao

Uwasilishaji wa taarifa kwa njia ya mtandao una faida zifuatazo:

• Walipakodi watakuwa wanawasiliana na Mamlaka ya Mapato Tanzania wakiwa majumbani  au maofisini mwao
• Kupunguza foleni katika ofisi za TRA
• kuondoa au kupunguza foleni kwenye ofisi za Mamlaka ya Mapato Tanzania katika tarehe za mwisho za uwasilishaji wa taarifa za kodi
• Uwasilishaji wa taarifa kwa njia ya mtandao unapunguza makosa na unarahisisha mchakato wa nyaraka 

Kamishna Mkuu anaweza, baada ya maombi ya mwombaji katika fomu iliyowekwa, kusamehe kodi ya ongezeko la thamani kwenye;

(a) uingizaji wa malighafi zitakazotumika pekee katika utengenezaji wa vyandarua vya muda mrefu na mtengenezaji wa ndani wenye mkataba wa utendaji kazi na Serikali ya Jamhuri ya Muungano.

(b) uagizaji kutoka nje wa taasisi ya serikali au usambazaji kwa chombo cha serikali wa bidhaa au huduma zitakazotumika tu kwa utekelezaji wa mradi unaofadhiliwa na-

(i) Serikali;

(ii) mkopo wa masharti nafuu, mkopo usio na masharti nafuu au ruzuku kupitia makubaliano kati ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na serikali nyingine, mfadhili au mkopeshaji wa mkopo wa masharti nafuu au mkopo usio na masharti nafuu; au

(iii) mkataba wa ruzuku ulioidhinishwa ipasavyo na Waziri kwa mujibu wa masharti ya Sheria ya Mikopo, Misaada na Dhamana ya Serikali iliyoingiwa kati ya mamlaka ya serikali za mitaa na mfadhili: Isipokuwa kwamba, makubaliano hayo yanatoa msamaha wa kodi ya ongezeko la thamani kwa bidhaa au huduma hiyo;

(c) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa ajili ya maafa ya asili au maafa/majanga.

(d) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa taasisi iliyo na makubaliano na Serikali ya Jamhuri ya Muungano kwa madhumuni ya kuendesha au kutekeleza mradi wa kimkakati: Isipokuwa kwamba, makubaliano hayo yanatoa msamaha wa kodi ya ongezeko la thamani kwa bidhaa au huduma;

(e) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa shirika lisilo la kiserikali lenye makubaliano na Serikali ya Jamhuri ya Muungano kwa ajili ya mradi unaotekelezwa na asasi isiyo ya kiserikali inayohusika: msamaha kwa bidhaa au huduma.

Kumbuka: Msamaha uliotolewa chini ya sehemu hii utakoma kufanya kazi na ushuru wa ongezeko la thamani utalipwa na kulipwa kana kwamba msamaha haujatolewa ikiwa bidhaa au huduma zilizotajwa zinahamishwa, kuuzwa au kutupwa kwa njia yoyote kwa mwingine. mtu asiye na haki ya kufurahia marupurupu sawa na yaliyotolewa chini ya Sheria hii.

Msamaha kwa Uwekezaji Ulioidhinishwa na NISC

Waziri, baada ya kuidhinishwa na Baraza la Mawaziri na kwa agizo lililochapishwa kwenye Gazeti la Serikali, atatoa msamaha wa kodi ya ongezeko la thamani kwenye bidhaa au huduma kwa ajili ya utekelezaji wa uwekezaji maalum wa kimkakati ulioidhinishwa na Kamati ya Kitaifa ya Uendeshaji Uwekezaji chini ya Sheria ya Uwekezaji Tanzania.

Msamaha wa VAT

Kamishna Mkuu anaweza, baada ya maombi ya mwombaji katika fomu iliyowekwa, kusamehe kodi ya ongezeko la thamani kwenye-

(a) uingizaji wa malighafi zitakazotumika katika utengenezaji wa vyandarua vya muda mrefu pekee.

(b) kuingiza au kusambaza kwa taasisi ya Serikali ya bidhaa au huduma zitakazotumika tu kwa utekelezaji wa mradi unaofadhiliwa na- (i) Serikali. (ii) mkopo wa masharti nafuu, mkopo usio na masharti nafuu au ruzuku kupitia makubaliano kati ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano na serikali nyingine, mfadhili au mkopeshaji wa mkopo wa masharti nafuu au mkopo usio wa masharti nafuu. (iii) makubaliano ya ruzuku yaliyoidhinishwa ipasavyo na Waziri kwa mujibu wa masharti ya Sheria ya Mikopo, Misaada na Dhamana ya Serikali iliyoingiwa kati ya mamlaka ya serikali ya mitaa na mfadhili: Isipokuwa kwamba, makubaliano hayo yanatoa msamaha wa kodi ya ongezeko la thamani kwa bidhaa au huduma.

 (c) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa ajili ya maafa ya asili au maafa.

 (d) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa taasisi iliyo na makubaliano na Serikali ya Jamhuri ya Muungano kwa madhumuni ya kuendesha au kutekeleza mradi wa kimkakati: Isipokuwa kwamba, makubaliano hayo yanatoa msamaha wa kodi ya ongezeko la thamani kwa bidhaa au huduma;

(e) uingizaji au usambazaji wa bidhaa au huduma kwa shirika lisilo la kiserikali lenye makubaliano na Serikali ya Jamhuri ya Muungano kwa ajili ya mradi unaotekelezwa na asasi isiyo ya kiserikali inayohusika: msamaha kwa bidhaa au huduma. Waziri anaweza, kwa utekelezaji bora wa masharti ya kifungu hiki, kutunga kanuni zinazoainisha namna ya maombi, utoaji na ufuatiliaji wa matumizi ya msamaha uliotolewa.

f) Kuuzwa kwa nyumba yenye thamani isiyozidi shilingi milioni 50 na mtengenezaji wa majengo. 

g) Usambazaji wa madini ya thamani, vito na vito vingine vya thamani kwenye viwanda vya kusafishia, vituo vya ununuzi au Majumba ya Madini na Vito yaliyoundwa na Tume ya Madini chini ya Sheria ya Madini. 

h) Usambazaji wa ndege, injini ya ndege, sehemu za ndege na matengenezo ya ndege kwa mwendeshaji wa ndani wa usafiri wa anga au injini ya ndege na sehemu za ndege bila kujumuisha sehemu za bidhaa kwa mtengenezaji wa ndani au kiunganishi cha ndege au kwa mwendeshaji wa ndani wa usafirishaji wa anga. 

i) Ugavi wa vifaa vya magari vinavyotumika kubadilisha mfumo wa mafuta ya gari kuwa gesi asilia au mfumo wa umeme kwa watu wanaofanya ubadilishaji wa magari hayo. 

j) Uagizaji wa makasha ya kutengenezea maumbo ya dawa zinazotumiwa na mtengenezaji wa ndani wa dawa kwa matumizi ya kipekee katika utengenezaji wa bidhaa za dawa Tanzania Bara.

Pale ambapo kwa upande wa usambazaji wowote wa bidhaa unaotozwa kodi, kodi ya ongezeko la thamani imelipwa Tanzania Zanzibar kwa kiwango cha chini kuliko kiwango kinachotumika Tanzania Bara chini ya Sheria hii, tofauti ya kodi ya ongezeko la thamani itahesabiwa kuwa haijalipwa. na zitakusanywa na Mamlaka ya Mapato Tanzania kutoka kwa mtu anayetozwa kodi baada ya kuhamishwa kwa bidhaa kwenda Tanzania Bara kwa mujibu wa masharti ya Sheria hii.

Iwapo kuhusiana na usambazaji wowote wa bidhaa unaotozwa kodi, usambazaji huo unafanywa moja kwa moja na mtu anayetozwa kodi Tanzania Bara kwa mpokeaji ambaye ni mtu anayetozwa kodi Tanzania Zanzibar, Mamlaka ya Mapato Tanzania itakusanya kodi ya ongezeko la thamani na kuituma kwa Bodi ya Mapato ya Zanzibar.

Pale ambapo kwa upande wa usambazaji wowote wa bidhaa unaotozwa kodi, ushuru umelipwa Tanzania Zanzibar kwa mujibu wa sheria kwa wakati unaotumika Tanzania Zanzibar, kwa kiwango sawa na kiwango kinachotumika Tanzania Bara, kodi hiyo itahesabiwa kuwa zimelipwa kwenye usambazaji unaotozwa kodi kwa mujibu wa masharti ya Sheria hii na hakuna kodi itakayolipwa baada ya uhamisho wake kwenda Tanzania Bara.

Kwa mujibu wa Sheria ya VAT, Wakala wa Kodi ya Zuio kwenye VAT ni Wizara Ya fedha, Taasisi za Serikali kama Wakala wa Serikali, Mamlaka za Udhibiti, Taasisi za Umma na Bodi zinazojifadhili kwa mapato yao, Mamlaka za Serikali za Mitaa (LGA) na Vyuo Vikuu vya Umma, au mtu aliyesajiliwa ambaye ameteuliwa na Kamishna Mkuu kwa notisi.

Wakala huyu anatakiwa kuzuia sehemu ya VAT kutoka kwenye malipo anayolipa kwa wasambazaji waliyosajiliwa kwa VAT na kuwasilisha kiasi hicho cha VAT moja kwa moja kwa TRA.

Viwango vya Makato ya VAT:

• Bidhaa: Wakala atazuia 3% ya bei na kuwasilisha kwa Kamishna Mkuu, hivyo muuzaji atapokea 15%.
• Huduma: Wakala atazuia 6%, muuzaji atapokea 12%.

Endapo bidhaa au huduma zimeuzwa kwa mtu ambaye hajasajiliwa kwa VAT lakini analipa kupitia benki au mfumo wa malipo wa kielektroniki uliothibitishwa, kiwango cha VAT kitakuwa 16%.

Kamishna Mkuu atatoa notisi kwa umma kuainisha makundi ya watu wanaohusika na taratibu za utekelezaji wa mfumo huu.

Cheti cha Makato ya VAT

Baada ya kufanya malipo kwa muuzaji, Wakala atatoa Cheti cha Kukata VAT kilichotolewa kwa mfumo uliothibitishwa, kikithibitisha kuwa sehemu ya VAT imetolewa na kuwasilishwa TRA. Cheti hiki kitakuwa na:

• Tarehe ya kutolewa
• Jina, TIN, VAT Reg. Number ya wakala
• Maelezo ya usambazaji (idadi, maelezo mengine)
• Jumla ya bei ya bidhaa/huduma
• Kiwango na kiasi cha VAT iliyokatwa
• Taarifa za muuzaji (Jina, anuani, TIN, VAT Reg. Number)

Cheti kisichokidhi matakwa haya hakitakubalika kwa madhumuni ya kudai VAT iliyokatwa.

Taasisi hio ni nini?

Ni taasisi ya Serikali ambapo Kamishna Mkuu anaruhusiwa kukusanya malipo kwa niaba yake kwa bidhaa au huduma zinazotozwa VAT. Hii ni kwa taasisi kama Wizara, Idara, Wakala na Taasisi za Umma zinazotoa bidhaa/huduma kwa umma.

Kamishna Mkuu atatoa Cheti cha Kulipwa VAT kwa Mbele (Advance VAT Paid Certificate) kuthibitisha kuwa VAT imelipwa mapema kwa niaba ya taasisi hiyo. Cheti hiki kitakuwa na:

• Jina, anuani, TIN, VAT Reg. Number ya taasisi
• Tarehe ya kutolewa na kipindi cha kodi
• Namba ya cheti
• Maelezo ya bidhaa/huduma
• Kiasi cha malipo na VAT iliyojumuishwa
• Kiasi cha VAT ya awali iliyolipwa

Mtu aliyesajiliwa ambaye ataacha kabisa kuuza bidhaa zinazotozwa kodi ya ongezeko la thamani ataomba kufuta usajili kwa njia iliyoainishwa katika kanuni. Maombi ya kufutwa kwa usajili yatafanywa ndani ya siku kumi na nne baada ya tarehe ambayo mtu huyo aliacha kabisa kuuza bidhaa zinazotozwa kodi ya ongezeko la thamani. Endapo Kamishna Mkuu ameridhika kwamba mtu anayeomba kufutwa kwa usajili hatakiwi kusajiliwa kwa kodi ya ongezeko la thamani na mtu huyo amesajiliwa kwa angalau miezi kumi na mbili, Kamishna Mkuu, kwa notisi ya maandishi, atamfuta mtu huyo usajili au chini ya miezi kumi na mbili, Kamishna Mkuu anaweza, kwa notisi ya maandishi, kufuta usajili wa mtu huyo, pale ambapo ataridhika kwamba inafaa kufanya hivyo. Kughairiwa kwa usajili wa mtu kutaanza kutumika kuanzia tarehe iliyowekwa katika notisi ya kughairiwa.