KUANZISHA BIASHARA

Ukurasa huu unatoa mwongozo muhimu kuhusu hatua za msingi zinazohitajika kuanzisha biashara kama mtu binafsi, ushirikiano, imani, au kampuni iliyo na mipaka.

 

Hatua Muhimu za Kuchukua Wakati wa Kuanzisha Biashara

Mtu Binafsi

Mtu binafsi ambaye ni mkazi au asiye mkazi lazima atembelee tovuti ya TRA www.tra.go.tz ili kupata Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN). Ili kukamilisha mchakato huu, mtu binafsi atahitaji kujaza fomu ya maombi ya TIN mtandaoni inayopatikana kwenye https://taxpayerportal.tra.go.tz na atapokea maelekezo pamoja na kujibu maswali ya mtandaoni na kuambatanisha nyaraka muhimu hasa barua kutoka kwa Mamlaka ya Serikali za Mitaa na makubaliano ya kukodisha au hati miliki kwa eneo la biashara. 

Kwa mtu anaye anzisha biashara anatakiwa kuomba Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi ndani ya siku kumi na tano kuanzia tarehe ya kuanza biashara. Mara TIN cheti kinapotolewa, mlipakodi lazima apitie mahojiano ya tathmini kwa ajili ya tathmini ya kodi. Baada ya kutimiza majukumu ya kodi. TIN inakuwezesha kupata Leseni ya Biashara kutoka ofisi ya Biashara katika Wilaya au Manispaa au Jiji au Wizara ya Viwanda na Biashara kulingana na aina ya biashara. Pale mauzo ya mtu binafsi yanapozidi Tshs 4,000,000/= lakini hayazidi Tshs 200,000,000/= atalazimika kuomba kwa Kamishna kwa msamaha uliotolewa humo, na Kamishna atatoa msamaha huo pale atakaporidhika kuwa mwombaji anatimiza masharti yaliyobainishwa au masharti mengine yaliyobainishwa katika kanuni.

Masharti yaliyobainishwa kwa Mtu Binafsi Kuomba Msamaha

1. Mtu huyo amepata TIN kwa madhumuni ya kuanzisha biashara kwa mara ya kwanza;
2. Makadirio ya mauzo ya mwaka ya biashara yasizidi Tshs 200,000,000/= na
3. Chanzo cha mapato kiwe ni biashara pekee.

Sifa za Mtu kuwa Mkazi

Mtu anachukuliwa kuwa mkazi wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa mwaka wa mapato ikiwa mtu huyo:-

• Ana makazi ya kudumu katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na yupo katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wowote wa mwaka wa mapato;
• Yupo katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa mwaka wa mapato kwa kipindi au vipindi vinavyofikia jumla ya siku mia moja na themanini na tatu au zaidi;
• Yupo katika Jamhuri ya Muungano katika mwaka wa mapato na kila moja ya miaka miwili iliyotangulia ya mapato kwa vipindi vinavyofikia wastani wa siku 122 katika kila moja ya mwaka huo wa mapato
• Ni mfanyakazi au afisa wa Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania aliyepelekwa nje ya nchi wakati wa mwaka wa mapato.

Hati ya Usajili wa Biashara

Mfanyabiashara anaweza kuchagua kusajili jina la biashara Mamlaka ya Usajili na Leseni za Biashara (BRELA). Jina la biashara lililosajiliwa litaoneshwa kwenye cheti cha TIN pamoja na jina la mtu binafsi likionyesha jina la mmiliki anayefanya biashara kama (T/A).

Shirika (kampuni yenye dhima ya ukomo)

Ili kuanzisha kampuni, mtu binafsi lazima aombe Cheti cha Usajili kutoka Mamlaka ya Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA). Wakurugenzi wa kampuni wanatakiwa kuandaa Mkataba na Kanuni za Utawala na kuwasilisha hati hizi pamoja na Cheti cha Usajili, mkataba wa pango au hati miliki, na barua ya utambulisho kutoka serikali ya mtaa.

Baada ya kukamilisha usajili BRELA, namba ya usajili kutoka BRELA ndio TIN ya kampuni ambapo mkurugenzi anawajibika kuteua mwakilishi kwa ajili ya kufanya makadirio ya kodi, na kuwasilisha taarifa za kikodi, Kodi za mapato yatokanayo na Ajira (PAYE), na Ushuru wa Maendeleo ya Ujuzi (SDL).

Baada ya kutimiza wajibu wa kodi, kampuni itapata Hati safi ya Kodi (tax clearance), iruhusu kampuni kuendelea kupata leseni toka kwenye mamlaka nyingine za biashara.

Ushirika

Ili kuanzisha ushirika, mtu binafsi lazima aombe Cheti cha Ujumuishaji kutoka kwa Mamlaka ya Usajili na Leseni za Biashara (BRELA). Wakurugenzi wa kampuni wanahitajika kuandaa Hati ya Makubaliano na Kanuni za Kampuni na kuwasilisha hati hizi pamoja na Cheti cha Ujumuishaji, makubaliano ya kukodisha au hati miliki, na barua ya utangulizi kutoka kwa mamlaka ya mitaa.

Mara baada ya usajili kutoka BRELA unapokamilika, msimamizi wa ushirika au mmoja wa wakurugenzi lazima ataingia kwenye mfumo wa IDRAS ili kuteua Muwasilishaji wa ritani kwa ajili, ya kuwasilisha taarifa za Mapato, Kodi ya Mapato Inayokatwa kwenye Mishahara (PAYE), Kodi ya Maendeleo ya Ujuzi (SDL) au kodi nyingine yoyote inayostahiki.

Ubia

Wabia wanahitajika kusajili kampuni na Wakala wa Usajili na Leseni za Biashara (BRELA) na kupata cheti cha usajili. Mara cheti kinapotolewa, mmoja kati ya wabia anaweza kuingia kwenye mfumo wa IDRAS na kuwasilisha hati ya ubia inayoeleza majina ya washirika na uwiano wao wa kugawana faida, cheti cha usajili kilichopatikana kutoka BRELA, makubaliano ya kukodisha au hati miliki, na Barua ya Utangulizi kutoka kwa Mamlaka ya Serikali za Mitaa ili kuomba Namba ya Utambulisho wa Kodi (TIN).

Amana

Amana ni mfumo wa kisheria ambapo wadhamini husimamia mali, tofauti na ushirika na kampuni. Amana lazima iandikishwe na RITA ili kupata cheti cha usajili na kuunda hati ya amana inayoorodhesha majina na anwani za wadhamini. Kila mdhamini anahitajika kuomba Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN). Ikiwa mdhamini amepokea TIN hapo awali kwa madhumuni mengine, hairuhusiwi kuwasilisha ombi jipya; TIN iliyopo itatumika.

Shirika la kidini  na Shirika la Kiraia

Shirika la Jamii Rasmi (CSO) ni kikundi cha hiari, kinachokuwa kisicho cha faida, kilichoundwa kuhudumia maslahi ya jamii au umma, kikikuza maendeleo ya kijamii, kiuchumi, kitamaduni, au kimazingira na kuhamasisha masuala ya utawala, haki za binadamu, na uhifadhi wa mazingira. Shirikisho la Dini ni taasisi ya umma iliyoanzishwa kwa ajili ya kuendeleza dini. Mashirika yote ya kiraia na Mashirika ya Dini lazima yandikishwe kwa Msajili kwa kuwasilisha nakala ya katiba yao, majina kamili na saini za wanachama wa waanzilishi, mahali pa ofisi kuu, na ada ya maombi. Mabadiliko yoyote kwenye katiba, jina la ofisi, au taarifa muhimu nyingine lazima yajulikane kwa Msajili kwa maandishi.
Baada ya kusajiliwa na Msajili, shirika linaweza kuomba Nambari ya Utambulisho wa Kodi (TIN) kupitia lango la mlipakodi (Taxpayer Portal).
 

Kikundi

Kikundi cha kiuchumi kinaweza kuomba Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN) kwa madhumuni ya kodi. Wanahitajika kupata cheti cha usajili wa kikundi kutoka Halmashauri ya Wilaya au Manispaa. Katiba ya kikundi, TIN za wanachama wa kikundi, makubaliano ya kukodisha, na barua kutoka serikali za mitaa zote zinahitajika. Nyaraka hizi zitatumika kama viambatisho wakati wa kusajili TIN kupitia Lango la Mlipakodi/IDRAS.