TRA - Ushuru wa Stempu

Ushuru wa Stempu

Utangulizi

Ushuru wa Stempu ni kodi inayotozwa kwenye hati (nyaraka) maalum za kisheria zilizobainishwa katika Jedwali la Sheria ya Ushuru wa Stempu, Sura ya 189. Sheria hii inaeleza kwamba hati zote zilizoorodheshwa katika Jedwali hilo zinastahili kutozwa Ushuru wa Stempu.

Nyaraka zipi zinahusishwa na Ushuru wa Stempu?

Hati zilizoainishwa katika Jedwali la Sheria ya Ushuru wa Stempu, iwe zimetekelezwa ndani ya Tanzania Bara au nje ya Tanzania Bara lakini zinahusiana na mali au jambo linalofanyika Tanzania Bara, zinatozwa Ushuru wa Stempu kwa kiwango kilichoelezwa au kinachokokotolewa kwa namna iliyoainishwa katika Jedwali kwa hati husika, isipokuwa pale ambapo msamaha wa ushuru unatumika.Baadhi ya hati zinazotozwa Ushuru wa Stempu ni pamoja na:Hati za uhamisho wa ardhi au mali (Transfer of Land or Property);Mikataba ya upangaji (Leases);Hati za rehani (Mortgages);Hati fungani (Debentures);Baadhi ya mikataba na makubaliano (Agreements and Contracts);Hati za uwakala (Powers of Attorney); na
Hati nyinginezo zilizoorodheshwa katika Jedwali la Sheria ya Ushuru wa Stempu

Kwa mujibu wa Kifungu cha 41 cha Sheria ya Ushuru wa Stempu, wajibu wa kulipa Ushuru wa Stempu kwa kawaida huwa juu ya mtu anayechora, kuandaa au kutekeleza hati husika. Endapo mtu hana uhakika kama hati fulani inapaswa kutozwa Ushuru wa Stempu au hajui kiasi cha ushuru kinachopaswa kulipwa, anaweza kuwasilisha hati hiyo kwa Afisa wa Ushuru wa Stempu ili apate ufafanuzi na uamuzi rasmi kuhusu ushuru unaostahili kulipwa.

Usimamizi wa Ushuru wa Stempu

Wakati ambapo Hati Zinapaswa Kubandikwa Stempu

Hati zote zinazotozwa Ushuru wa Stempu na zilizotekelezwa na mtu yeyote ndani ya Tanzania Bara zinapaswa kubandikwa stempu ndani ya siku thelathini (30) tangu tarehe ya kutekelezwa kwake.Kwa upande wa hati zinazotozwa Ushuru wa Stempu ambazo zimetekelezwa nje ya Tanzania Bara, hati hizo zinapaswa kubandikwa stempu ndani ya siku thelathini (30) tangu tarehe ya kuwasili kwake kwa mara ya kwanza Tanzania Bara.

Iwapo hati itawasilishwa kwa afisa mwenye mamlaka kwa ajili ya uamuzi rasmi wa ushuru (adjudication) chini ya Kifungu cha 43 ndani ya kipindi cha siku thelathini (30), muda unaoanzia tarehe ya kuwasilishwa kwa hati hiyo kwa afisa husika hadi tarehe ya kutolewa kwa taarifa ya uamuzi kwa mtu aliyeiwasilisha hautahesabiwa katika ukokotoaji wa kipindi hicho cha siku thelathini (30).

Makosa Chini ya Sheria ya Ushuru wa Stempu

Mtu yeyote anayefanya mojawapo ya vitendo vifuatavyo anatenda kosa:

(a) Kuandaa, kutengeneza, kutoa, kuidhinisha kwa saini (endorse), kuhamisha, kusaini (isipokuwa kama shahidi), kuwasilisha kwa ajili ya kukubaliwa au kulipwa, kukubali, kulipa au kupokea malipo, au kwa namna yoyote kufanya mazungumzo ya kibiashara juu ya hundi ya kubadilishana fedha (bill of exchange), hundi (cheque) au ahadi ya malipo (promissory note) ambayo haijabandikwa stempu ipasavyo.

(b) Kupiga kura au kujaribu kupiga kura kwa kutumia wakala (proxy) ambaye hajabandikwa stempu ipasavyo.

(d) Akiwa ni mtu anayehitajika chini ya kifungu cha 19 kufuta au kughairi stempu kwa namna iliyoelekezwa na Sheria hii, kushindwa kufanya hivyo

(e) Kutekeleza hati ambayo haijaweka kikamilifu na kwa ukweli wote taarifa na mazingira yanayotakiwa kuwekwa chini ya kifungu cha 37, au akiwa amehusika katika kuandaa hati hiyo, kushindwa au kuacha kwa makusudi kuweka taarifa hizo kwa ukamilifu na ukweli.

(g) Baada ya kupokea kiasi cha fedha cha shilingi hamsini au zaidi, au mali yenye thamani ya shilingi arobaini au zaidi, kutoa stakabadhi moja au stakabadhi mbili au zaidi ambazo kila moja au baadhi yake zinaonesha kiasi cha chini ya shilingi arobaini kwa lengo la kukwepa ushuru wa stempu.

(h) Anapotakiwa na Kamishna Mkuu, Afisa wa Ushuru wa Stempu au afisa wa umma aliyeidhinishwa na Kamishna Mkuu kuwasilisha kwa ukaguzi daftari, kitabu au nyaraka yoyote, kushindwa kufanya hivyo.

(i) Akiwa amepewa mamlaka ya kuuza stempu, kutotii maelekezo halali ya Kamishna Mkuu au kukiuka masharti yoyote ya kanuni zilizotungwa chini ya Sheria hii.

(j) Bila kuwa amepewa mamlaka ya kuuza stempu, kuuza au kutoa kwa mauzo stempu yoyote kwa mtu mwingine, isipokuwa kwa kuirejesha kwa Afisa wa Ushuru wa Stempu; isipokuwa stempu za kubandikwa (adhesive stamps) zenye thamani ya senti hamsini au chini ya hapo.

(k) Kushindwa kulipa ushuru uliokubaliwa kwa utaratibu wa makubaliano (compounded duty) ndani ya siku thelathini baada ya kuisha kwa muda uliowekwa wa malipo.

(l) Kushindwa kuwasilisha kwa afisa husika taarifa ya hesabu, kumbukumbu au rejea inayotakiwa kuwasilishwa chini ya makubaliano ya ukokotoaji wa ushuru (composition agreement) ndani ya siku kumi na nne baada ya kuisha kwa muda uliowekwa wa kuwasilisha taarifa hizo.

(m) Bila idhini ya Kamishna Mkuu, kumtaka mtu anayefanya malipo, anayetoa hundi ya kubadilishana fedha, hundi au ahadi ya malipo (isipokuwa kwa kurejesha mkopo), au anayekabidhi mali, kulipa ushuru wa stempu unaohusika na stakabadhi ya malipo hayo, hundi, ahadi ya malipo au mali hiyo.Mtu yeyote anayefanya kosa lolote kati ya yaliyoorodheshwa hapo juu:
Atakuwa ametenda kosa la jinai, na
Atakapopatikana na hatia, atawajibika kulipa faini isiyozidi Shilingi 50,000, au Kufungwa gerezani kwa kipindi kisichozidi miaka miwili, au Kuadhibiwa kwa faini na kifungo kwa pamoja.

Viwango Vinavyotumika kwa hati mbalimbali

Ushuru wa Stempu hutozwa kwenye hati mbalimbali zilizobainishwa kwa viwango tofauti kama ilivyoelezwa chini ya Kifungu cha 5 na Jedwali la Sheria ya Ushuru wa Stempu. Viwango hivi vinaweza kubadilishwa mara kwa mara kufuatia marekebisho yanayofanywa na Serikali kupitia Sheria ya Fedha (Finance Act) inayotumika kwa wakati husika. Baadhi ya hati zinazotumika mara kwa mara na viwango vya ushuru vinavyotozwa ni kama ifuatavyo:

Maelezo ya Hati	Ushuru wa Stempu
HATI YA KIAPO, Pamoja na uthibitisho au tamko kuhusu watu kwa sheria inayoruhusu kuthibitisha au kutamka badala ya kutoa kiapo.	Sh. 2,000/=
MAKUBALIANO AU HATI YA MKATABA	Sh. 2,000/=
MAKUBALIANO KUHUSU KUWEKA HATI ZA VIWANJA, UBUNIFU, RAHANI AU AHADI	Sh. 2,000/=
UKADIRIAJI AU UTHAMINISHAJI, uliofanyika vinginevyo tofauti na amri ya Mahakama wakati wa shauri:	Sh. 2,000/=
Hati ya MAUZO YA MALI	Asilimia 0.5 ya ShT. 100,000/= za kwanza, kisha asilimia 1 ya thamani inayozidi ShT. 100,000/=
MKATABA WA KUPANGISHA, pamoja na mkataba wa kupangisha unaotolewa na mpangaji kwa mpangaji mwingine na mkataba wowote wa kupangisha au kupangishwa na mpangaji wa kwanza:	Asilimia moja ya kodi ya mwaka iliyopokelewa kwa ajili ya pango kwa muda wote
KATIBA YA KAMPUNI	ShT. 10,000/=
Hati za UBIA: (i) Iwapo mtaji hauzidi TSH. 10,000/=. (ii) Iwapo mtaji unazidi TSH. 100,000/= lakini hauzidi TSH. 1,000,000/=. (iv) Katika hali nyingine yoyote. Kuvunja ubia.	ShT. 1,000/= ShT. 5,000/= ShT. 10,000/= ShT. 10,000/=
MADARAKA YA WAKILI,	ShT. 2000/=
UHAMISHAJI (uwe unazingatia au bila kuzingatia) (a) wa hisa katika kampuni iliyoshirikishwa au shirika lolote; (b) wa karadha iwapo karadha inalipiwa ushuru au hapana; (c) wa riba yoyote iliyopatikkana kutokana na dhamana, mkataba wa dhamana au hati ya bima	Asilimia moja ya thamani ya hisa zilizoidhinishwa na Bodi asilimia moja ya thamani ya hisa zilizoidhinishwa na Bodi asilimia moja ya thamani ya hisa zilizoidhinishwa na Bodi.