Programu ya AEO ni nini?
Hii ni chombo cha kuwezesha biashara ambacho lengo lake kuimarisha usalama wa mnyororo wa usambazaji na kuwezesha biashara halali. Ilianzishwa kulingana na nguzo ya ushirikiano wa Mamlaka ya Forodha na Wafanyabiashara (C2B) iliyoanzishwa na Shirika la Forodha Duniani (WCO) kama ilivyobainishwa katika Mfumo wa Viwango vya Usalama (SAFE Framework) wa mwaka 2021. Nchini Tanzania, programu ya AEO imeundwa ili kuimarisha uhusiano kati ya Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) na wahusika wa forodha wanaotii sheria.

AEO ni mtu binafsi, kampuni, au shirika linaloshiriki katika biashara ya kimataifa na kuidhinishwa na Kamishna wa Forodha kufanya biashara na Mamlaka ya Forodha chini ya mipango maalum.

 

Nani anaweza kuwa AEO?
Yeyote kati ya wafanyabiashara wafuatao wa kimataifa wanaotii sheria: -

1. Mwingizaji au Mwondoshaji wa bidhaa nchini
2. Wakala wa Forodha (Clearing & Forwarding Agent - CFA)
3. Ghala la dhamana la forodha (Bonded Warehouse)
4. Msafirishaji (Transporter)
5. Mtengenezaji (anayeshiriki katika uagizaji na utumaji bidhaa)

 

Aina za AEO
Kuna aina mbili za AEO nchini Tanzania: - 

1. AEO ya Kitaifa – Faida zake ni ndani ya mipaka ya Tanzania.
2. AEO ya Jumuiya ya Afrika Mashariki (JAM) – Hii ni programu pana zaidi kwani wanachama wake wanatambuliwa kwa pamoja na nchi za JAM.

 

Vigezo vya Kustahiki kuwa AEO
Ili kustahiki kuidhinishwa, Kamishna wa Forodha anaweza kuhitaji kuthibitisha taarifa zozote katika maombi. Mwombaji anapaswa kuwa na uwezo wa kutoa taarifa zinazohusu yafuatayo au zinginezo:

1. Taarifa za Kampuni – Zinapaswa kuonyesha wasifu wa kampuni, mawasiliano ya mtu, aina ya biashara, na wasifu wa wafanyikazi.
2. Uhiari wa Kufuata Sheria – Mwombaji asipende kukiuka sheria, kanuni, au taratibu zinazohusu Forodha, Ushuru wa Ndani, na yote muhimu ya Serikali kwa muda wa miaka 3 kabla ya kuomba.
3. Kutunza Kumbukumbu za biashara – Mwombaji anapaswa kuwa na kumbukumbu sahihi, kamili, na zinazoweza kuthibitishwa kuhusu shughuli zake za forodha. Pia anapaswa kuonyesha kuwa mifumo ya kompyuta na taratibu za ndani zinaweza kuhakikisha utii.
4. Uwezo wa Kifedha – Mwombaji anapaswa kuonyesha uwezo wa kifedha. Hali hii inathibitishwa kwa miaka 3 iliyopita. Pia anapaswa kuwa amelipa kwa usahihi ushuru wa forodha na malipo mengine kwa miaka 3.
5. Viwango vya Usalama – Mwombaji anapaswa kuonyesha uelewa wa juu wa usalama na kuwa na mipango ya usalama ndani ya kampuni na kwa wateja wake.
6. Kiwango cha Biashara – Upeo wa biashara ya mwombaji utatumika kukadiria kama anastahiki (tathmini ya hatari).
7. Aina ya Bidhaa – Mwombaji atathibitishwa kulingana na aina na mtiririko wa bidhaa anazozingatia.
8. Washirika wa Biashara – Mwombaji anapaswa kuthibitisha kwa ridhaa ya Forodha kuwa washirika wake wana uelewa wa juu wa usalama.

 

Taratibu za Kuwa AEO ya Kitaifa

1. Kuwasilisha maombi kwa forodha kupitia Tanzania Electronic Single Window (TanESW) kwa kujaza fomu mtandaoni na kuambatisha nyaraka muhimu kama:
2. Taarifa za kampuni
3. Kanuni za maadili
4. Leseni na vyeti
5. Makubaliano na hati ya usajili
6. Taarifa za kifedha, n.k.
7. Ukaguzi na uthibitisho wa forodha (pamoja na ukaguzi wa moja kwa moja).
8. Kusaini Makubaliano (MoU) na forodha.
9. Kutolewa cheti cha AEO kwa mwombaji aliyefanikiwa.

 

Faida za AEO

1. Kutambuliwa kama mshirika salama na wa kuaminika na mamlaka ya forodha.
2. Urahisi wa kupitisha bidhaa kwa haraka.
3. Kupitishwa kwa haraka (Green Channel) kwa taarifa zao.
4. Usindikaji wa moja kwa moja wa taarifa.
5. Uchunguzi usioingilia kwa bidhaa/nyaraka (isipokuwa kwa sampuli au kwa kuzingatia hatari).
6. Kuepushwa na mfumo wa kufuatilia mizigo (eCTS).
7. Kuepushwa na dhamana ya usafirishaji kwa bidhaa zisizolipwa ushuru (inapotumika).
8. Kipaumbele katika mnyororo wa kupitisha mizigo (kama mstari wa simu katika vituo vya huduma).
9. Usimamizi wa kujitegemea wa maghala ya dhamana.
10. Mashauri ya kitaaluma kuhusu utii wa forodha na usalama.
11. Malipo ya haraka ya madai ya marejesho.
12. Kupunguzwa kwa dhamana za forodha (inapotumika).
13. Hakikisho la kusitishwa kwa leseni ya forodha.
14. Kipaumbele kushiriki katika miradi ya forodha.

 

Orodha ya Waendesha Uchumi Walioidhinishwa (AEOs)